Toespraak Dodenherdenking 4 mei 2021

Op zes locaties in Overbetuwe werden op 4 mei oorlogsslachtoffers herdacht. Ook dit jaar in een aangepaste vorm, zonder publiek. De toespraak namens de gemeente vertelt het verhaal van Joke Hoogendoorn-Nab uit Oosterhout. Deze toespraak werd op 5 locaties voorgelezen door burgemeester Hoytink-Roubos, de wethouders Wijnte Hol, Dimitri Horsthuis - Tangelder, plaatsvervangend raadsvoorzitter Hanny van Brakel en raadslid Jackie Versluis. Om 16:00 uur legde Wethouder Brigitte Faber – De Lange een krans bij de oorlogsgraven in Slijk-Ewijk.

Eerder nam de burgemeester deze toespraak op video op. Bekijk de video of lees de toespraak hieronder.

Video toespraak burgemeester

Toespraak dodenherdenking 2021

Beste inwoners van Overbetuwe, 

Vandaag denken we aan iedereen die door het geweld in de Tweede Wereldoorlog is omgekomen.
Nu de bevrijding alweer 76 jaar achter ons ligt,
zijn er steeds minder mensen die uit eerste hand kunnen vertellen hoe ze die oorlogsjaren hebben beleefd. 
Ik vind het belangrijk dat die verhalen niet verloren gaan, 
dat we naar ze blijven luisteren zolang het kan.

Eén van die mensen is Joke Hoogendoorn-Nab.
Ze is in 1937 in Oosterhout geboren
en woonde met haar familie aan de Peperstraat,
aan de rand van het dorp.
Op 16 september 1944 werd het gezin verblijd met de komst van broertje Andries.
Een dag later kwam de Over-Betuwe in de frontlinie te liggen.  
Operatie Market Garden ging van start.
Oosterhout werd letterlijk een dorp tussen twee vuren.
Op verschillende plekken in en om het dorp stond het Duitse afweergeschut opgesteld.

Duitse militairen hadden zich ingegraven achter de Waaldijk.
Oosterhout werd daarom regelmatig onder vuur genomen door geallieerde vliegtuigen.
Joke was zo bang dat ze zich onder het kraambed van haar moeder verschool.
Enkele dagen daarna kregen ze het bevel om het dorp te verlaten.
Met een groep mannen, vrouwen en kinderen vertrokken ze richting buurtschap Eimeren.

In die tijd moest een vrouw die pas bevallen was,
nog tien dagen lang op bed blijven liggen.
De moeder van Joke werd daarom op een ladder gelegd
en zo vervoerd door de weiden en boomgaarden,
over afrasteringen, door sloten en over akkers. 
Op korte afstand van hun vluchtweg, op de Griftdijk, vonden felle gevechten plaats.

De Engelsen probeerden over die weg naar Arnhem door te stoten en de Duitsers hadden daar een verdedigingslinie opgeworpen. 
Uiteindelijk werd Joke met haar familie opgevangen op een boerderij in Slijk-Ewijk.
Samen met vluchtelingen uit Heteren, Driel, Randwijk en Elst sliep ze daar in het stro.
Voor haar moeder en de baby was een kamer in de boerderij vrijgemaakt. 

Die dagen hebben een onuitwisbare indruk op Joke gemaakt.
Niet alleen de angst van dat moment, maar ook de grote saamhorigheid is haar bijgebleven.
“De mensen hielpen elkaar, we zaten allemaal in hetzelfde schuitje. Je stond voor elkaar klaar”, zo liet zij weten.

Die saamhorigheid is nog altijd een belangrijke bouwsteen voor het succes van onze samenleving vandaag.
Dat we naar elkaar omzien. 
Dat we voor elkaar klaar staan.

En we kunnen gerust stellen dat onze vrije samenleving anno 2021 een stevig fundament heeft.
We kunnen onszelf zijn, 
we zijn vrij om te kiezen, 
vrij om te geloven 
en vrij om onze mening te uiten.
Onze vrije samenleving kan een stootje hebben, 
maar vrijheid vraagt wel om zorgvuldig en voortdurend onderhoud. 
Het bouwwerk van onze vrijheid is in feite nooit af. 
Laten we daarom in actie komen als onverdraagzaamheid, racisme of discriminatie de kop opsteken. 
Laten we daarom naar elkaar blijven omkijken.
In de oorlogsjaren liepen veel kinderen een onderwijsachterstand op.

De eindexamenleerlingen kregen na de bevrijding, volgens koninklijk besluit, hun diploma zonder examen af te leggen.
Ook nu lijkt er door de coronacrisis een onderwijsachterstand te ontstaan.
De schade lijkt het grootste te zijn bij kwetsbare kinderen.
Dat baart mij wel zorgen.
Die ongelijkheid mag in geen geval groter worden.
Verschillen zullen er altijd zijn,
maar voor een vrije samenleving 
is het krijgen van gelijke kansen,
voor alle mensen,
één van de belangrijkste pijlers.

Laten we onze vrijheid koesteren, beschermen en zorgvuldig onderhouden. 
Iedereen kan daar op zijn of haar manier een steentje aan bijdragen. 

Heb dus de moed om op te staan, als onze vrijheid in het geding is. 
Een vrijheid die met het besef komt dat er grote offers voor zijn gebracht. 

Vele inwoners van de Over-Betuwe kwamen tijdens de oorlog om het leven.
Vandaag, 4 mei 2021, denken wij aan hen, die voor onze vrijheid zijn gestorven.  
Burgers en militairen.
Mannen en vrouwen.

Wij denken aan hen met respect en grote dankbaarheid. 
Opdat wij niet vergeten.
Dank u wel.